Wanneer wordt het verdriet minder?

Het verdriet is zo groot en toch wil je het niet kwijt: het dubbele in je rouwproces

“Ik hoop dat ik er in de toekomst wat beter mee om kan gaan”

Ik kreeg een bericht van iemand die met Lutografie bezig is. Ik citeer het anoniem, omdat ik denk dat heel veel mensen hier iets van zichzelf in zullen lezen.

“Ik voel dat Lutografie mij helpt, vooral als ik met de opdrachten bezig ben. En ook de meditatie vind ik fijn. Maar het verdriet is zo groot en is nog zo aanwezig. Ik hoop dat ik er in de toekomst wat beter mee om kan gaan.”

Misschien is dit ook jouw hoop. Dat het ooit minder rauw wordt. Dat je niet meer in de auto hoeft te stoppen omdat er een liedje op de radio komt. Dat je weer een hele dag kunt hebben zonder dat het als een steen op je maag ligt.

En tegelijkertijd, en dat is het vreemde, wil je dat verdriet helemaal niet kwijt.

Het verdriet is het enige wat nog dichtbij is

Zolang het verdriet er is, is hij of zij er ook nog een beetje. Het verdriet is het bewijs dat het echt iemand was. Dat het echt liefde was.

Dus wanneer er een dag is die iets lichter voelt, kan er ’s avonds een klap komen. Je hebt gelachen, je hebt een uur niet aan het overlijden gedacht, en dan schrik je van jezelf. Ben ik hem nu al aan het vergeten? Betekende ze dan zo weinig?

En dan komt het verdriet terug en voel je bijna iets van opluchting. Daar ben je weer. Daar zijn we weer, samen.

Ik merk bij veel mensen dat ze dit nauwelijks durven zeggen. Dat ze hun verdriet niet alleen erváren maar ook bewaken. Want minder verdriet voelt als afstand. Als loslaten. Bij sommigen zelfs als verraad. En regelmatig is dat niet eens een bewuste handeling.

Zo kom je klem te zitten tussen twee dingen die elkaar uitsluiten: je wilt je zó niet voelen, en je zou je nu ook niet ‘goed’ willen voelen (toch?).

Waarom de gewone tips hier niet landen

Er is heel veel te vinden over omgaan met verlies. Ga wandelen. Zoek afleiding. Pak je werk weer op. Hij zou niet willen dat je zo verdrietig bent. Je moet weer gáán leven.

En dan de fasen. De lijstjes. Het idee dat rouwverwerking iets is dat je na een jaar zo’n beetje af moet hebben.

Het probleem is niet dat die tips onaardig zijn. Ze zijn meestal goedbedoeld en soms zelfs verstandig. Het probleem is waar ze op mikken: op minder verdriet.

En in jouw (nogmaals: onbewuste) beleving mikken ze daarmee op minder verbinding.

Dus je verzet je. Niet tegen de wandeling of het gesprek, maar tegen de afstand die erachter zit. Er wordt je gevraagd om het enige tastbare draadje dat je nog hebt een beetje losser te maken, en dat kun je niet. Dat wíl je niet. Terecht.

En dan ga je, vaak zonder dat je het merkt, harder je best doen om je slecht te voelen dan om je beter te voelen. Niet omdat je zwak bent of het verkeerd doet, maar omdat het verdriet je laatste plek van samenzijn is.

Wat er gebeurt als dat zo blijft

Je gaat lichte momenten verzwijgen. Tegen je kinderen, tegen je vriendin, tegen jezelf.

Je duwt blijdschap weg voordat hij binnen is.

Je raakt eenzaam in iets waar je juist gezelschap in zoekt.

En ondertussen blijf je hopen op dat ‘later’, op dat betere omgaan met verdriet na het verlies, terwijl je diep in je hart niet wilt dat het komt. Dat is een ontzettend vermoeiende plek om te zijn. Veel mensen in rouw zijn dood- en doodmoe, en dit is daar een deel van.

De verbinding verandert van vorm, ook in jouw rouwproces

Wat ik terugschreef op dat bericht was dit: natuurlijk is het verdriet groot. En het gekke is, dat wil je ook. Want daar zit de verbinding.

Je hebt dus helemaal goed gevoeld. Je hebt het niet verkeerd begrepen. De verbinding zit nu ook echt in het verdriet.

Verdriet is niet de verbinding zelf.

Het is de vorm die de verbinding nu heeft.

En die vorm verandert. Langzaam maar zeker ga je ontdekken dat de verbinding anders wordt. Dat ze ook blijft als je minder verdriet hebt. Dat je haar stem in je hoofd hoort bij een beslissing. Dat je iets doet zoals hij het altijd deed. Dat een herinnering langskomt en je erom kunt glimlachen zonder dat je verteerd wordt door de pijn van die herinnering.

Dat doe je niet eens bewust. Dat ‘gebeurt’. Het is bijna niet uit te leggen, en het is al helemaal niet te forceren. Je kunt het niet plannen, je kunt het niet afdwingen en je kunt het niet op een datum zetten.

En dáár zit dan het beter voelen in. Niet omdat je het verdriet hebt weggewerkt, maar omdat het beter voelen dan ook mág. Omdat je niets meer hoeft af te geven om je beter te voelen. De verbinding gaat niet weg als het verdriet zachter wordt, ze is dan alleen niet meer alléén maar verdriet.

Daarom is het doel in een rouwproces ook nooit: maak dat verdriet kleiner. Het doel is dat de verbinding een nieuwe vorm kan vinden. Dat het verdriet er mag zijn, zo groot als het is, en dat er ondertussen ergens iets anders kan gaan groeien.

Dat is ook precies waar die opdrachten en die meditaties en de artikelen en de kijktips in Lutografie voor zijn. Ze halen het verdriet niet weg en ze versnellen niets. Ze geven de verbinding een plek. In wat je schrijft, in wat je tekent, in wat je voelt terwijl je stil zit. Steeds opnieuw, tot het niet meer alleen in de pijn zit.

Het is zo ingewikkeld, en het mag ook ingewikkeld zijn

Je wilt je zo niet voelen. En je zou je nu ook niet goed willen voelen. Beide zijn waar en beide mogen er zijn. Je hoeft die twee niet op te lossen.

Ik weet dit ook uit mijn eigen leven. Mijn partner overleed toen ik 34 was en ik zat lang op die plek waar ik het verdriet niet kwijt wilde, omdat ik hem niet kwijt wilde. En nu, zoveel jaar later, is de verbinding er nog steeds. Alleen niet meer via dat rauwe. Ik heb dat niet geregeld. Het is gebeurd.

Dus als je nu leest dat het verdriet ooit kan veranderen en je denkt: dat wil ik helemaal niet, dan hoeft dat ook niet vandaag. Het hoeft alleen niet je hele toekomst te bepalen. En als je nu leest: jeetje gaat het verdriet dan nooit voorbij? Weet dan: dat gaat het wel, het verandert van vorm, van uiting omdat de verbinding verandert. (En ja, natuurlijk kunnen er dan ‘plotselinge’ momenten zijn dat het verdriet er dan weer in volle hevigheid is).

Waar zit bij jou de verbinding op dit moment? In het verdriet, of merk je al ergens een klein plekje waar ze ook anders vorm krijgt? Ik ben nieuwsgierig, en ik denk dat het je goed zou doen om er woorden aan te geven. Al was het maar voor jezelf.