Hoe ons brein omgaat met verlies
Rouwen is diep emotioneel en ontwrichtend. Maar rouw raakt niet alleen de emoties, ook het brein speelt een grote rol in hoe men rouw kan verwerken. Het is namelijk ook een (neurologisch) leerproces. Volgens het boek The Grieving Brain (Het Rouwende Brein in het Nederlands) van Mary-Frances O’Connor PhD, past ons brein zich aan door nieuwe verbindingen te maken. Het leert hoe te functioneren zonder de fysieke aanwezigheid van een dierbare, waardoor de intensieve pijn en verwarring van verlies uiteindelijk afnemen.
Rouw is een biologisch proces
Het brein heeft een interne “kaart” van onze dierbaren, gebaseerd op ruimte, tijd en nabijheid. Wanneer iemand overlijdt, kan het brein dit in eerste instantie niet verwerken. Het zoekt naar signalen van de overledene en probeert de leegte te vullen met bekende gewoontes en rituelen. Dit verklaart waarom rouwenden soms hallucineren of het gevoel hebben de overledene nog te zien. Het brein heeft namelijk de neurologische verbindingen om de overledene te ‘verwachten’ (hij komt om 17.00 uur thuis). De tafel wordt nog gedekt, en de plek in bed mag niet leeg zijn, het kind wordt in bed genomen.
Het Duale Rouw Proces (Margareth Stroebe en Henk Schut)
Rouwen vereist flexibiliteit: het brein schakelt tussen het verwerken van verlies en het opnieuw opbouwen van het dagelijks leven. Nieuwe ervaringen zijn cruciaal om oude patronen te doorbreken en nieuwe gewoontes te ontwikkelen. Oftewel: het brein moet nieuwe verbindingen gaan aanleggen. Zoals we ook kunnen denken: 2 + 2 is 4, hebben we nu opeens gehoord 2 + 2 is 6. Dat gelooft niemand, maar als je er maar vaak genoeg mee wordt geconfronteerd, dan ga je het geloven. Dit geldt ook voor verlies. Door er maar vaak genoeg mee geconfronteerd te worden, gaat het brein uiteindelijk de nieuwe verbinding maken. Hierdoor kan de rouwende langzaam een balans vinden tussen herinneringen en het hier en nu.
Hechting en continuïteit
Rouw wordt vaak omschreven als de vorm die liefde aanneemt na de dood. Het behouden van een emotionele band met de overledene, bijvoorbeeld door rituelen, helpt rouwenden zich aan te passen. Het brein leert de band te transformeren in een nieuwe, duurzame verbinding. Niet loslaten, maar verbinden op een manier die passend is bij de nieuw ontstane situatie.
De nieuwe realiteit
Rouw is een langdurig proces dat vraagt om herhaalde confrontatie met de nieuwe realiteit. Professionele begeleiding en psycho-educatie kunnen helpen om het brein te ‘herprogrammeren’ en zo uit de paniek van de ‘niet kloppende verbindingen’ te stappen. Op die manier zal ook, na verloop van tijd, de intense pijn verzachten. Uiteindelijk leert het brein de nieuwe realiteit te accepteren en komt het brein én de rouwende mens tot rust.