Filmportretten met Herinneringen-enzo

Vergeten herinneringen, onbeantwoorde vragen

Na een overlijden denken mensen vaak dat ze nooit zullen vergeten hoe iemand sprak, bewoog, rook of dacht. Sommige herinneringen blijven ook voor altijd, maar de meest alledaagse verslijten langzaam in de tijd. Jonge kinderen hebben überhaupt vaak weinig herinneringen. En dan zijn er de vragen die nooit gesteld werden. Je had gewild dat je nog gevraagd had hoe je moeder het heeft ervaren om mama te worden. Je had toch echt vaker een gesprek moeten hebben over de jeugd van je vader en de dromen die hij had van het leven. Al die ‘had ik maars’. Ze zijn niet meer terug te draaien.

Als je weet dat je doodgaat dan denk je hierover na. Je realiseert je alles wat je niet meer zult kunnen meegeven, met name aan je kinderen. Heb je genoeg je best gedaan? Had je maar niet zo streng geweest, waarom heb je niet vaker koekjes gebakken met de kleintjes? Ook bij jou als degene die zal komen te overlijden, zijn er ‘had ik maars’.

Het eerste filmportret

Sinds 1999 werk ik met kinderen en jongeren die achterblijven na het overlijden van hun vader of moeder. Met name als het gaat om ouders die overlijden, zijn er zo veel vragen. Als het een ander familielid is, dan kunnen de kinderen nog wel antwoorden krijgen van hun ouders. Als het om hun ouders gaat niet. Deze kinderen kwamen bij mij in therapie en stelden mij hun vragen. Uiteraard, het spreekt voor zich, had ik daar geen antwoord op. Ik merkte ook de pijn die het deed als kinderen zo veel dingen niet wisten.

Ook later in het leven kwamen volwassenen bij mij in therapie en ook dan waren er vragen. Het voorbeeldgedrag was er niet. Hoe kon een vrouw van 28 moeder zijn zonder dat ze haar moeder had meegemaakt in haar jong volwassen leven? De herinneringen waren ver weg. Wat wist ze nog van haar eigen moeder. Ook dan bleken er vragen te zijn en verlangde men naar ‘contact’.

Zoals het zo vaak gaat met (goede) ideeën, ‘opeens’ is het daar. Alsof er een grote gloeilamp aangaat. Ik dacht: “waarom is het er niet?” “Waarom bedenkt niemand dat het zo belangrijk is om je stem vast te leggen? Je bewegingen”. Ik ging van start. Kocht een videocamera, en maakte een eerste filmportret van een jonge vrouw die haar zoontjes van acht en twee jaar achter moest laten. Ze was alleenstaande moeder en haar jongste kind was van een donor. Ze had keuzes gemaakt in het leven en wilde ervoor zorgen dat het voor haar kinderen duidelijk was waarom ze die keuzes had gemaakt.

Een portret voor een toekomst na de dood

Na het eerste filmportret volgden er meer. Het werden mooie portretten. Het bleek dat het in het proces van afscheid nemen terugkijken op je leven van waarde (en van belang) is. De hoogte- en ook dieptepunten kwamen naar voren. Niet alles hiervan werd verwerkt in de portretten, want de gesprekken die we voerden waren prachtig en niet alles was ook bestemd voor de ogen en oren van anderen.

Wat ook in de portretten kon worden vastgelegd waren de zaken die nog niet afgerond waren. Ruzies die niet uitgesproken waren, verloren vriendschappen, een sorry die nooit gezegd was.

Daarbij spraken we ook over de verwachtingen die een stervende had van zijn of haar nabestaanden. Hoe zou het grafbezoek eruit moeten zien? Een vraag die niet voor niets in mijn script zat, want hoe vaak heb ik nabestaanden gebukt zien gaan onder het gevoel naar het graf te ‘moeten’ gaan.

Of denk aan een nieuwe partner. Mag de nabestaande een nieuwe partner hebben. Vaak wist men na het overlijden wel dat als er een nieuwe partner zou komen, dat degene die overleden was, dit goed zou vinden. Maar weten is anders dan voelen. Nabestaanden werden dan verliefd en hadden dan vaak last van een/het schuldgevoel. Hoe mooi dat degene die overleden was, al in het filmportret had laten weten dat hij of zij absoluut zou willen dat zijn/haar dierbare iemand weer zou vinden waarmee hij/zij gelukkig zou kunnen worden.

Ook voor de kinderen bleek dit een uitkomst. Want vaak vinden kinderen het ingewikkeld als er een nieuwe partner in het leven van hun ouder komt. Ze zijn loyaal naar degene die dood is gegaan en kunnen nogal eens hun hakken in het zand zetten. Het bleek te helpen als ze op het filmportret konden zien dat hun ouder de ander al voor de dood ‘toestemming’ had gegeven.

Zo waren er heel wat thema’s die opgenomen werden in het interview van het levensportret. Thema’s, vragen waarvan ik wist dat ze later in het leven van de nabestaanden belangrijk zouden zijn. Uren filmde ik de mensen die wisten dat ze dood gingen. Vaak ging ik daarvoor wel drie of vier keer in de auto een aantal uur, omdat het te vermoeiend was om een hele dag te filmen.

Het filmproces

Ik ben geen cameravrouw en geen documentairemaker. Ik ben (rouw)therapeut. Inhoudelijk is het filmportret uitgebreid, diepgaand en mooi. Voor het visuele aspect begon ik samen te werken Loïs Nieuwenhoven en sinds 2019 heeft zijn Herinneringen-enzo overgenomen. Het maken van een filmportret begint met een online kennismaking met Lois Nieuwenhoven. Zij vertelt hoe het in zijn werk gaat en hoe je je kunt voorbereiden. Vervolgens ontvang je een vragenlijst met de vragen die zijn ontwikkeld op basis van jaren ervaring in de praktijk met nabestaanden. Het interview duurt een halve dag met tussendoor een pauze om even op adem te komen. Na het interview vragen we je om foto’s te verzamelen en op te sturen via onze WeTransfer (tot 20GB). Dan gaan we aan de slag met het monteren van de film. Het interview en de aangeleverde foto’s worden tot een geheel gemonteerd. Na oplevering van de eerste versie is er ruimte voor correcties totdat de film helemaal naar wens is. De film wordt digitaal aangeleverd in een mp4-bestand (full HD).

Wil jij een filmportret?