Doodgaan, daar praten we liever niet over. Toch is de realiteit soms onvermijdelijk. Bijvoorbeeld als je ongeneeslijk ziek bent en weet dat je gaat sterven. Na de dood blijven nabestaanden en hun eventuele kinderen achter met vragen en vergeten herinneringen.
Hoe was de stem, houding en manier van praten? Maar ook, waar droomde mijn moeder van, waar had mijn vader spijt van, hoe was het om ziek te worden? Ook als de dood onvermijdelijk is, deel je niet alles met elkaar. Ik merkte in de praktijk dat dit met name voor kinderen moeilijk is omdat, naarmate ze opgroeien ze andere vragen hebben. Dit werd de inspiratie om in 2008 te starten met Herinneringen-enzo; filmportretten van mensen die ongeneeslijk ziek zijn.
“Je moet het wel een plekje geven”. Het zal je maar gezegd worden.
Het werd ook gezegd. Niet één keer, niet twee keer, maar vele vele keren. Niet alleen dat werd me verteld. Ook hoorde ik “je moet hem loslaten”. En “wees blij dat je je dochter nog hebt”. Uiteraard ook “na regen komt zonneschijn”.
Natuurlijk, allemaal heel goed bedoeld. Mensen wilden me helpen. Het is ook niet niks als je als 34 jarige je partner verliest en achterblijft met een dochtertje van vijf jaar. Wat kun je ook zeggen? Maar deze woorden hielpen mij niet. Jaren later werden deze goedbedoelde clichés de basis van een rouw-scheurkalender.
Nog altijd hebben ze contact met elkaar, de deelnemers aan de rouwretraite in Spanje. Op bijzondere dagen zoeken ze elkaar op, maar ook gewoon de telefoon pakken als een van hen het moeilijk heeft.
Want wie begrijpt beter wat je doormaakt, dan iemand die het zelf heeft meegemaakt? Dit is precies waarom samenzijn met lotgenoten zo helend werkt. In 2006 startte ik met Rouwretraites, eerst in de Ardennen, toen in Spanje. Lees hier hoe dat is ontstaan en hoe jij ook op rouwretraite kan.
Ik vraag me zo veel af: heb ik het goed gedaan? Vond hij het erg dat ik net de kamer uit was toen hij stierf? Had zij liever gehad dat ik de muziek op had gezet? Is het mijn schuld dat hij een einde aan zijn leven heeft gemaakt? Is ze wel gelukkig met mij geweest?
Zo veel vragen waar mensen mee achterblijven als er iemand overlijdt van wie ze veel houden. Het maakt daarbij slechts minimaal uit of je afscheid hebt kunnen nemen of niet. En het probleem is: de dood kun je niet bellen. Geïnspireerd door nieuwe technologie begon ik in 2020 met het aanbieden van Deepfake Therapy. Na het aanleveren van foto of video materiaal, kan een nabestaande een ‘gesprek’ hebben met de overledene.